انرژی، ابزار جدید حکمرانی جهان/ اصلاح سیاست‌های انرژی اجتناب ناپذیر است

به گزارش پول و اعتبار، تحولات بازار جهانی انرژی در ماه‌های اخیر تنها به افزایش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی محدود نمانده، بلکه نشانه‌هایی از تغییر در موازنه‌های ژئوپلیتیکی و شیوه حکمرانی اقتصاد جهانی را نیز آشکار کرده است.

همزمان با تشدید تنش‌های منطقه‌ای، حمله به زیرساخت‌های انرژی، محدودیت‌های صادراتی برخی تولیدکنندگان و افزایش نااطمینانی در بازارهای بین‌المللی، بسیاری از کشورها در حال بازنگری در سیاست‌های انرژی، ذخیره‌سازی و مدیریت مصرف خود هستند. در چنین شرایطی، امنیت تأمین سوخت و نحوه مدیریت منابع انرژی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های دولت‌ها تبدیل شده است.

حسن فروزان‌فرد، عضو اتاق بازرگانی تهران، درباره افزایش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی بیان کرد: اتفاقاتی که طی ماه‌های اخیر در بازار جهانی نفت رخ داده، زمینه‌ساز تغییرات مهمی در فضای بین‌المللی است.

وی افزود: نفت و قیمت آن یک زبان مشترک جهانی دارد و همه کشورها آثار تغییرات آن را به‌خوبی درک می‌کنند، زیرا نوسانات قیمت نفت بلافاصله در زندگی روزمره مردم و اقتصاد کشورها خود را نشان می‌دهد. از این منظر، نفت را نباید صرفاً یک کالا یا یک «کامودیتی» قابل معامله دانست، بلکه باید آن را ابزاری برای حکمرانی در سطح بین‌المللی تلقی کرد.

عضو اتاق بازرگانی تهران ادامه داد: تغییرات قیمت نفت، برخلاف خواست کسانی که تاکنون مدیریت و حکمرانی این حوزه را در اختیار داشته‌اند، نشان می‌دهد که قواعد حکمرانی جهانی در حال تغییر است. این تحولات بیانگر آن است که کشورها با شناخت بهتر ظرفیت‌های داخلی و موقعیت‌های ژئوپلیتیکی خود، می‌توانند نقش پررنگ‌تری در معادلات بین‌المللی ایفا کنند.

فروزان‌فرد تصریح کرد: از منظر حکمرانی جهانی، تغییرات قیمت نفت بیانگر میزان آسیب‌پذیری اقتصادها در برابر تحولات بین‌المللی است. این تغییرات می‌تواند بر اداره امور کشورها، چه اقتصادهای توسعه‌یافته و چه اقتصادهای در حال توسعه، آثار متفاوتی بر جای بگذارد و سازوکارهای تصمیم‌گیری آنها را تحت تأثیر قرار دهد. اگر از این زاویه به موضوع نگاه کنیم، بررسی روند افزایش یا کاهش قیمت نفت و عوامل مؤثر بر آن، می‌تواند تا حدودی تصویری از آینده حکمرانی جهانی ارائه دهد.

حملات دشمن به زیرساخت های انرژی ایران به تولید آسیب زد

فروزان‌فرد در پاسخ به این پرسش که حملات دشمن آمریکایی به بخشی از زیرساخت‌های انرژی کشور چه اثری بر تأمین بازار انرژی و سوخت داشته است، توضیح داد: بر اساس اطلاعات موجود و میزان خسارت‌هایی که در حوزه نفت، گاز و به‌ویژه منطقه عسلویه وارد شد، به نظر می‌رسد آمریکا بدون شناخت دقیق از پیامدهای اقدامات خود وارد این عرصه شد.

وی ادامه داد: در کنار آسیب‌هایی که به بخشی از منابع گازی وارد شد، بخشی از ظرفیت‌های پتروشیمی و فولاد کشور نیز متوقف شد. در نتیجه، همزمان با کاهش تولید گاز، مصرف بخش‌های عمده صنعتی نیز کاهش یافت و همین موضوع موجب شد آثار کمبود گاز در زندگی روزمره مردم به سرعت نمایان نشود.

عضو اتاق بازرگانی تهران افزود: شاید از نگاه مردم عادی تغییر محسوسی در تأمین انرژی مشاهده نشد، اما کشور بخش مهمی از ظرفیت ارزآوری خود را در حوزه پتروشیمی از دست داد و برای جلوگیری از عقب‌ماندگی تولید، ناچار شد بخشی از نیازها را از طریق واردات جبران کند. این موضوع آثار تورمی خود را، به‌ویژه در مواد اولیه و محصولات وابسته به صنایع پتروشیمی، بر جای گذاشت، هرچند خوشبختانه اختلال گسترده‌ای در روند تأمین کالاها ایجاد نشد.

وی ادامه داد: در ماه‌های گذشته با همکاری مجموعه‌های مختلف و تلاش گسترده برای بازسازی و استفاده از ظرفیت‌های موجود، مدیریت مناسبی بر شرایط صورت گرفت، اما این به معنای آن نیست که تصور کنیم اتفاق مهمی رخ نداده است.

چه زمانی کمبود انرژی با شدت بیشتری نمایان خواهد شد؟

فروزان‌فرد تصریح کرد: نگرانی اصلی این است که فراموش کنیم بخش قابل توجهی از مصرف‌کنندگان حرفه‌ای انرژی که در تولید ارزش افزوده نقش داشتند، از چرخه تولید خارج شده‌اند. زمانی که این واحدها دوباره فعالیت خود را از سر بگیرند، کمبود انرژی با شدت بیشتری نمایان خواهد شد.

این فعال اقتصادی تاکید کرد: چالش کمبود انرژی، به‌ویژه در حوزه گاز و بنزین، از موضوعاتی است که از هم‌اکنون قابل پیش‌بینی است و باید برای آن تدابیر جدی‌تری اتخاذ شود.

عضو اتاق بازرگانی تهران تصریح کرد: شرایط فعلی برای جامعه شرایط آسانی نیست، اما در هر صورت باید درباره نحوه تأمین سوخت، شیوه مصرف و هزینه‌های آن تصمیم‌گیری شود. کشور در بلندمدت توان ادامه وضعیت فعلی با این سطح از محدودیت‌ها و قیمت‌های کنونی سوخت را نخواهد داشت.

وی با تاکید بر اینکه از منظر اقتصادی ادامه وضعیت موجود در زمینه مصرف انرژی در کشور امکان‌پذیر نیست، گفت: باید به سمت روش‌های مناسب‌تر برای قیمت‌گذاری و مدیریت مصرف حرکت کرد.

محدودیت های دولت برای واردات بنزین پابرجاست

فروزان‌فرد درباره احتمال محدودیت صادرات سوخت از سوی برخی کشورها، از جمله روسیه، گفت: این همان موضوعی است که باید نسبت به آن حساس بود. حتی اگر کشور منابع مالی و ارزی کافی برای خرید سوخت در اختیار داشته باشد، ممکن است امکان تأمین آن وجود نداشته باشد.

عضو اتاق بازرگانی تهران اظهار داشت: مشکلات موجود در مسیرهای جنوبی انتقال انرژی، محدودیت‌های ناشی از شرایط منطقه و همچنین سیاست‌های روسیه در پی حملات صورت گرفته به زیرساخت‌های پالایشی این کشور، نشان می‌دهد که دسترسی به منابع تأمین بنزین روزبه‌روز دشوارتر می‌شود.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی، حتی اگر توان پرداخت نیز وجود داشته باشد، امکان تأمین سوخت با محدودیت مواجه خواهد شد. اگر خدای ناکرده شرایط جنگی در منطقه تشدید شود و آسیب بیشتری به زیرساخت‌های پالایشی کشورهای منطقه وارد شود، وضعیت از شرایط فعلی نیز دشوارتر خواهد شد.

انرژی و سوخت به ابزار ژئوپولتیکی تبدیل شده است

فروزان فرد با تأکید بر اینکه انرژی دیگر تنها یک کالای اقتصادی نیست، اظهار کرد: امروز انرژی و سوخت به ابزاری ژئوپلیتیکی برای تغییر سازوکارهای حکمرانی جهانی تبدیل شده است. روابط اروپا و روسیه، آمریکا و خاورمیانه و همچنین آمریکا و چین، بیش از گذشته تحت تأثیر تحولات بازار انرژی، نحوه دسترسی به منابع و قیمت‌گذاری آن قرار گرفته است. کشورهایی که این تحولات را به‌درستی درک کرده‌اند، با تغییر در شیوه تأمین انرژی و متنوع‌سازی سبد انرژی خود، برای آینده آماده‌تر شده‌اند.

عضو اتاق بازرگانی در پایان با اشاره به تجربه چین گفت: کافی است به تحولاتی که طی سه تا چهار سال اخیر در این کشور رخ داده نگاه کنیم. چین در توسعه انرژی‌های جایگزین و افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی انرژی رکوردهای قابل توجهی ثبت کرده و همین موضوع سبب شده است در برابر افزایش قیمت انرژی، با آرامش و برنامه‌ریزی دقیق‌تری عمل کند. به اعتقاد من، نحوه مدیریت انرژی امروز در حال تعیین آینده اقتصاد جهان و جایگاه حکمرانان برتر در نظام بین‌الملل است.